To samo, ale zupełnie inaczej

Lubię czytać książki Bartosza Szczygielskiego, nie lubię ich recenzować. Nie dlatego, że są do siebie podobne, wprost przeciwnie – autor wciąż znajduje nowe pomysły i za każdym razem proponuje coś, co w ten czy inny sposób wyróżnia jego książkę na tle innych kryminałów czy thrillerów. Problem w tym, że to ja zaczynam się powtarzać, przy każdej kolejnej książce chwaląc autora za to samo. W przypadku „Ostatniego obrazu” też pewnie tak będzie. Ale spróbuję.

Agnieszka Jaworska ma spokojne życie, choć niespokojną przeszłość – jej relacje z rodzicami właściwie nie istnieją. Kiedy więc umiera jej matka, Agnieszka jedzie na pogrzeb z przekonaniem, że ostatecznie zamknie ten rozdział swojego życia. Tyle że w spadku dostaje stary klucz do altanki na działkach. Znajduje tam bardzo niepokojący obraz, który staje się początkiem podróży w przeszłość. Zapomnianą? A może – wypartą?

Chociaż książki Szczygielskiego rzadko idą utartymi ścieżkami, ta zaczyna się jak klasyczny kryminał: od śmierci. Nie ma tu jednak mowy o zagadkowym morderstwie i policyjnym śledztwie w tej sprawie – nie są tu potrzebne. Śledztwo, o ile w ogóle można tak nazwać działania głównej bohaterki, dotyczy jej własnej przeszłości. Jak niemal zawsze w powieściach tego autora dostajemy też drugi, równoległy wątek. Szczygielski zabiera nas do lat dziewięćdziesiątych. Poznajemy wówczas Roberta Berga, byłego policjanta, który teraz jako aspirujący malarz przyjeżdża do jednego z mazurskich ośrodków, by stworzyć serię obrazów. Obie historie, Agnieszki i Roberta, przeplatają się przez całą powieść – najpierw tylko narracyjnie, a pod sam koniec, zgodnie z naszymi oczekiwaniami, również fabularnie.

Autor powiedział kiedyś, że nie jest fanem pisania wciąż tych samych książek. Można jednak w jego powieściach znaleźć kilka sprawdzonych elementów. Jednym z nich są dobrze narysowane postaci, szczególnie kobiece. W „Ostatnim obrazie” też taką znajdziemy: Agnieszka Jaworska jest bohaterką, w której od początku kryje się jakiś niepokój. Wierzymy w to, że chciałaby odciąć się od własnej przeszłości grubą kreską i więcej do niej nie wracać, ale jednocześnie zrozumieć, dlaczego rodzice traktowali ją w taki właśnie sposób. 

Dobrze wypada również klimat powieści, szczególnie w tych partiach, które zabierają nas w przeszłość. Zaczyna się niewinnie, ale z każdą stroną napięcie rośnie. Mamy wrażenie, że coś zaciska się wokół bohatera, coraz bardziej się do niego zbliża, ale to coś nie zostaje nazwane. Brzmi niczym z powieści grozy, prawda? Tajemniczy pusty ośrodek nad jeziorem, ludzie, którzy bardzo dziwnie się zachowują, wydarzenia, których nie sposób jasno wytłumaczyć… Spieszę jednak uspokoić: Szczygielski nie skręca w stronę fantastyki. Historia pozostaje mocno osadzona w rzeczywistości, a autor stopniowo odkrywa kolejne elementy układanki, które wyjaśniają to, co początkowo niezrozumiałe.

Po raz kolejny warto także pochwalić językowe zabawy autora. Charakterystyczne przejścia między rozdziałami, w których ostatnie zdanie jednej sceny płynnie łączy się z początkiem kolejnej, niezmiennie sprawiają mi przyjemność. To drobiazg, ale właśnie z takich drobiazgów buduje się własny styl.

„Ostatni obraz” nie zostanie moją ulubioną powieścią Bartosza Szczygielskiego – na podium wciąż pozostaje kryminalna trylogia z Gabrielem Bysiem – ale bardzo dobrze pokazuje to, co autor robi najlepiej. Łączy kryminał z historią o pamięci, traumie i rodzinnych tajemnicach, buduje gęstą atmosferę i prowadzi czytelnika przez opowieść, która bohaterów traktuje na równi z zagadką. A przy okazji po raz kolejny udowadnia, że Szczygielski potrafi opowiadać historie w charakterystyczny dla siebie sposób. I właśnie dlatego, choć coraz trudniej napisać o jego książkach coś nowego, nadal z przyjemnością po nie sięgam.

Udostępnij