Zabawa gatunkiem

Czytelnicy w wielu krajach pokochali Jo Nesbø za cykl, których głównym bohaterem jest Harry Hole. Ja też zaliczam się do tego grona i z niecierpliwością czekam na kolejne odsłony przygód niepokornego detektywa. Ale co jakiś czas norweski pisarz rozstaje się ze swoim bohaterem i serwuje mniej lub bardziej zaskakujące czytelnicze niespodzianki, takie jak refleksyjne „Królestwo”, sensacyjny „Syn” czy skupione na formie opowiadania ze zbiorów „Zazdrość” i „Zemsta”. „Nocny dom”, najnowsza powieść Nesbø, to zdecydowanie największe zaskoczenie. Tylko – czy pozytywne?

Fabuła w dużym skrócie przedstawia się następująco: po śmierci rodziców czternastoletni Richard przeprowadza się do swojego wujostwa mieszkającego w niewielkim miasteczku. Choć próbuje nadrabiać miną i opinią twardziela, nie jest mu łatwo – mierzy się z traumą, do tego musi wejść w obce środowisko. Powoli rodzą się jednak w jego życiu przyjaźnie i zauroczenia. Do czasu, kiedy jeden z nowych kolegów znika w dziwnych okolicznościach, a Richard staje się pierwszym podejrzanym.

Brzmi jak thriller lub kryminał, ale niech was to nie zwiedzie: od pierwszych stron mamy do czynienia z elementami typowymi dla horroru, i to skierowanego do młodego czytelnika. Autor buduje „Nocny dom” w sposób charakterystyczny właśnie dla książek dla młodzieży: narracja prowadzona z perspektywy głównego bohatera umożliwia utożsamienie się z nim, opisy przeżywanych przezeń emocji pozwalają przypomnieć sobie, jak to było, kiedy sami mieliśmy naście lat, a prosty język i krótkie rozdziały dopełniają dzieła. Ale Nesbø igra nie z powieścią obyczajową o rodzących się uczuciach, lecz z horrorem. I nieprzypadkowo za okładkowym opisem powtarzam słowo „igrać” – bo jest w owej zabawie z gatunkiem element ryzyka, które to słowo może konotować. Ten mianowicie, że autor „Pierwszego śniegu” ryzykuje sympatię swoich wielbicieli. Znajdziemy tutaj bowiem (zbyt) wiele elementów kojarzących się z horrorem: od potwora wyłażącego z słuchawki telefonu, przez straszny dom, który żyje własnym życiem, i dziwną bibliotekarkę, po przemianę człowieka w zwierzę. Jedne wywołują niepokój, inne – wyłącznie niesmak. Autor bawi się także skojarzeniami: przede wszystkim z twórczością Stephena Kinga (ach, ci nastoletni bohaterowie uwikłani w przerażające wydarzenia!) i Franza Kafki (nawiązując wprost do „Przemiany”, choć tylko w warstwie dosłownej, nie symbolicznej), z „Twin Peaks”, wreszcie z niezliczonymi filmami o ponurych, opuszczonych rezydencjach, w których straszy.

Na szczęście to nie jest jedyna warstwa tej powieści, bo gdyby tak było, „Nocny dom” byłby lekturą ciężkostrawną. Bo i tutaj Nesbø robi to, co wychodzi mu najlepiej: zaskakuje. By nie zdradzić zbyt wiele, można stwierdzić, że najnowsza książka norweskiego pisarza to poniekąd powieść szkatułkowa, która długo tylko udaje coś, czym tak naprawdę nie jest. I ten zabieg ją ratuje. Wciąż nie będzie to moja ulubiona powieść Nesbø ani ulubiona lektura tych wakacji, ale też nie uważam tych kilku godzin, które z nią spędziłam, za stracony czas. Cóż, autor jest już na takim etapie pisarskiej kariery, że może pisać bardziej dla siebie niż dla czytelników, eksperymentować, bawić się pisaniem. I „Nocny dom” odbieram właśnie jako literacką zabawę. Wy też nie traktujcie tej książki zbyt poważnie, bo możecie się rozczarować. 

Udostępnij