Decyzja, Piotr Kościelny

Autor: Ewa Dąbrowska
Data publikacji: 10 października 2022

Decyzja

Autor: Piotr Kościelny
Wydawnictwo: Czarna Owca
Premiera: 28 września 2022
Liczba stron: 352

Gdy czytanie boli

Współczesny Wrocław. Zbieracz złomu zagląda do śmietnika na osiedlu w pobliżu centrum, licząc na łup, który będzie mógł spieniężyć, by wspomóc domowy budżet. Niestety, znajduje coś, czego nie przewidziałby w najgorszych koszmarach: zwłoki niemowlęcia. Policja zaczyna poszukiwać tego, kto je tu podrzucił – a pierwsze podejrzenie pada, rzecz jasna, na matkę. 

Równocześnie z policyjnym śledztwem poznajemy Justynę. Cofamy się nieco w przeszłość, by poznać losy tej młodej kobiety, żony Sławka i matki kilkuletniej Julki. Jej codzienność wypełniają przemoc ze strony męża alkoholika i strach o córkę. Justyna nie może liczyć na wsparcie rodziców, którzy jako zakamieniali tradycjonaliści są przekonani, że w małżeństwie trzeba trwać mimo wszelkich przeciwności („ślubowałaś mu, to świętość”). Ale Sławek robi się coraz bardziej agresywny, a Justyna czuje coraz większą niemoc. I wtedy zachodzi w ciążę…

Tak, wyjaśnienie jest dokładnie takie, jak przypuszczacie: to Justyna jest matką martwego dziecka porzuconego na śmietniku. I nie jest to żaden spojler, bo czytelnik od początku wie kto, co i dlaczego – czyli niemal wszystko (w przeciwieństwie do policjantów, którzy działają nieco na oślep). Nie ma w „Decyzji” żadnej tajemnicy ani żadnego napięcia związanego z jej ujawnianiem, które kojarzą nam się z thrillerem – dlatego nie zgadzam się z takim przyporządkowaniem gatunkowym tej powieści. Jeśli już miałabym jakoś ją zaszufladkować, to – nieco na siłę – upchnęłabym ją wśród tzw. police procedural. Policyjne śledztwo przedstawia bowiem Piotr Kościelny dokładnie, krok po kroku, z wszystkimi ślepymi tropami, godzinami przestojów w oczekiwaniu na wyniki badań – i tak dalej, i tak dalej. Wypada to bardzo wiarygodnie (no, może poza groteskowym szefem komendy z manią wielkości – ale ten pojawia się w powieści tylko na chwilę). Wiarygodność wzmacnia też policyjny slang. Wielki plus należy się ponadto autorowi za postać Kosowskiego, czyli policjanta prowadzącego śledztwo w sprawie śmierci noworodka. Rozwodnik w nowym związku, z dorastającym synem i zwyczajnymi problemami dnia codziennego, jest po prostu przeciętny – i w tej przeciętności bardzo prawdziwy. Prawdziwe są też – niestety – reakcje niektórych policjantów na próbę zgłoszenia przemocy czy gwałtu oraz zachowania jej świadków („ja tam nie wiem, nie będę się wtrącać”).

Natomiast ofiara i sprawca przemocy nie wypadają już, niestety, tak wiarygodnie. Autor upycha w jednego bohatera wszystkie cechy przemocowców. Nie kwestionuję tego, że pozbawieni uczuć wyższych i jakichkolwiek barier moralnych psychopaci i socjopaci, dla których przemoc jest rozwiązaniem na wszystko, też istnieją – ale postać Sławka jest zbyt jednoznaczna, zbyt płaska, by bez problemu w nią uwierzyć. Trudno też kupić słowa Justyny, że „zmienił się po ślubie” (tak przecież typowe dla ofiar toksycznych związków!) – bo kompletnie nic nie wskazuje na to, by ten akurat mężczyzna miał inną twarz. Sławek nie przynosi kwiatów, nie przeprasza, nie próbuje załagodzić sytuacji, słowem: nie sięga po żadne z repertuaru zachowań, które uzależniają ofiary przemocy od swoich oprawców. Nie, Sławek nieustannie znęca się nad żoną i coraz bardziej ją poniża. Ba, zaczyna nawet grozić córce, którą Justyna, jak twierdzi, kocha ponad wszystko – i nawet wtedy kobieta z nim zostaje. Uzasadnienia, które słyszymy z jej ust, nie do końca przekonują (tym bardziej że część z nich to książkowe tłumaczenie mechanizmów przemocy – a z tych ofiara raczej rzadko aż tak dobrze zdaje sobie sprawę). Ale może w jej przypadku zastosowanie ma mechanizm, o którym pisze Katarzyna Surmiak-Domańska w „Czystce”:

Wiele kobiet żyjących w przemocowym związku zaprzestaje walki, zdrowy gniew szybko się wypala. Bywa, że psychika człowieka niemogącego pokonać opresji zaczyna się do niej mniej lub bardziej świadomie przystosowywać. Postawa oportunistyczna z czasem płynnie przechodzi w drugą naturę. Ofiara nie tylko na zewnątrz akceptuje swój podrzędny status, ale zaczyna także w niego wierzyć (…).

Być może właśnie ze względu na postać kata i ofiary odbieram temat jako nieco spłaszczony. To jednak nie odbiera mu ważności, bo o przemocy domowej trzeba mówić i pisać. Szkoda tylko, że autor niepotrzebnie przeładował książkę dodatkowymi wątkami – sama przemoc ma ogromny ciężar i wystarczyłaby do przyciągnięcia czytelnika, a inne motywy wręcz niepotrzebnie odwracają jego uwagę. Niemniej i tak warto poświęcić „Decyzji” czas i na chwilę zatrzymać się nad poruszonym w niej problemem. Choć ostrzegam: jeśli jesteście bardzo wrażliwi na brutalne opisy lub wulgarny język, to nie jest powieść dla Was. Bywa w niej okrutnie, bywa prostacko, bywa odpychająco, a chwilami czytanie wywołuje wręcz fizyczny ból. Przy czym Piotr Kościelny wcale nie epatuje przemocą – on po prostu ją opisuje, przypominając, że takie rzeczy po prostu się dzieją, nierzadko tuż obok nas. A że przemoc jest brzydka, to i powieść o niej jest właśnie taka. 

Udostępnij

Sprawdź, gdzie kupić "Decyzja" Piotr Kościelny

PRZECZYTAJ TAKŻE

NOWOŚĆ

Decyzja, Piotr Kościelny

Czy strach usprawiedliwia zbrodnię? Jak daleko może posunąć się zdesperowana kobieta?

28 września 2022

RECENZJA

Dom, Piotr Kościelny

Choć w „Domu” nie ma widocznej zagadki kryminalnej, do której miłośnicy kryminałów są przyzwyczajeni, to nadal wciągająca powieść z zaskakującym rozwiązaniem.

15 września 2022

NOWOŚĆ

Sidła, Piotr Kościelny

Brutalne morderstwa, świat przesiąknięty zbrodnią i bohaterowie, których nie chcielibyście spotkać w prawdziwym życiu.

17 czerwca 2022

NOWOŚĆ

Dom, Piotr Kościelny

Niewielkie miasto, zagadkowa śmierć i tajemnice z przeszłości…

27 kwietnia 2022

NOWOŚĆ

Łowca, Piotr Kościelny

W świecie przesiąkniętym przemocą ktoś postanawia wymierzyć sprawiedliwość na własną rękę...

20 sierpnia 2021

NOWOŚĆ

Skóra, Piotr Kościelny

Brutalna, bezkompromisowa i przejmująca „Skóra” zostanie z wami na długo po przeczytaniu ostatniej strony…

26 stycznia 2021

NOWOŚĆ

Zwierz, Piotr Kościelny

Kulisy zbrodni doskonałej i brutalna prawda o pracy polskich śledczych. Zaskakująca konstrukcja i mrożące krew w żyłach zwroty akcji. Kim jest „Zwierz”? Jaką grę ...

25 listopada 2019